Privacy en medewerkers in de platformeconomie

Share

Het marktaandeel van bedrijven binnen de platformeconomie blijft alsmaar stijgen. Waar twee decennia geleden de platformeconomie voornamelijk enkel nog bestond uit social mediabedrijven en handelsplatformen om tweedehands spullen te (ver)kopen, bestaat er tegenwoordig voor vrijwel elke mogelijke vorm van dienstverlening een platformbedrijf dat de diensten op een snelle en vaak goedkope manier kan aanbieden. Denk bijvoorbeeld aan Booking.com, Uber, Thuisbezorgd en Picnic.

Ondanks dat de komst van dit soort platformen het dagelijkse leven van velen heeft vergemakkelijkt, zit er ook een keerzijde aan. Zo heeft Privacy International onlangs een rapport gepubliceerd waaruit blijkt dat platformmedewerkers een groot risico lopen op onrechtmatige surveillance. Met behulp van algoritmes wordt frauduleus gedrag bij medewerkers voorspeld. Deze algoritmes zijn meestal niet transparant – wat overigens eigen is aan voorspellende algoritmes – en een sterke juridische onderbouwing waaruit blijkt waarom dit soort surveillance van medewerkers gerechtvaardigd is, is er vaak niet.

Stel dat op basis van een algoritme blijkt dat een platformmedewerker verdacht wordt van frauduleuze activiteiten, dan moet de medewerker het tegendeel bewijzen. Hierdoor wordt de rechtspositie van de medewerker verzwakt.

In deze blog wordt nader ingegaan op de vraag: Worden platformmedewerkers onderworpen aan geautomatiseerde besluitvorming in de zin van de AVG? Daarvoor zal allereerst het leerstuk van geautomatiseerde besluitvorming aan bod komen. Vervolgens wordt een uitspraak van de rechtbank Amsterdam onder de loep genomen.

Geautomatiseerde besluitvorming

Op grond van artikel 22 van de AVG heeft de betrokkene het recht op menselijke tussenkomst bij automatische besluiten die voor de betrokkene rechtsgevolgen hebben of de betrokkene anderszins in aanmerkelijke mate treffen. Het is dus in beginsel verboden om een betrokkene te onderwerpen aan geautomatiseerde besluitvorming, waaronder profilering.

Van profilering is sprake wanneer op basis van een profiel van de betrokkene een automatisch besluit wordt genomen. Algoritmes die platformbedrijven gebruiken om te voorspellen of medewerkers frauduleus gedrag vertonen, en waarvan vervolgens de werknemer het tegendeel moet bewijzen, kunnen onder deze categorie vallen.

Er zijn echter wel een aantal uitzonderingsgronden op basis waarvan het wel geoorloofd is voor een organisatie om geautomatiseerde besluiten te nemen. Dat mag wanneer het noodzakelijk is om een overeenkomst af te sluiten, het op grond van de wet mag of wanneer een betrokkene uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven.

Privacy International kaart ook aan dat de algoritmes niet transparant zijn, waardoor het onduidelijk is op basis waarvan een bepaald geautomatiseerd besluit is genomen. Ook dit kan in strijd zijn met de AVG, aangezien de betrokkene op grond van art. 15 lid 1 sub h AVG het recht heeft op inzage in de informatie op basis waarvan een dergelijk geautomatiseerd besluit tot stand is gekomen.

Uitspraak Uber I

Recent is er een reeks uitspraken van de rechtbank Amsterdam geweest waarin het leerstuk van geautomatiseerde besluitvorming en het daarmee samenhangende recht op inzage van informatie aan bod komen. Hierna zal enkel worden ingegaan op een aantal aspecten uit de zogeheten Uber I zaak.

Van een aantal chauffeurs werd het contract beëindigd, vanwege frauduleuze handelingen. Het contract werd beëindigd door de accounts van de chauffeurs te blokkeren en ze daarover per mail te informeren. Naar aanleiding hiervan zijn de chauffeurs een procedure tegen Uber gestart. Een van de eisen van de chauffeurs was het ongedaan maken van de contractbeëindiging. Zij stelden dat hier sprake is van een volledig geautomatiseerd besluit en dat daarmee geen contract kan worden beëindigd. De vraag waar de rechtbank zich in deze zaak over heeft moeten buigen is dus of hier sprake was van geautomatiseerde besluitvorming.

Daarvoor ging de rechtbank de drie criteria van artikel 22 lid 1 AVG langs. 1) Is er sprake van een besluit? Ja, daar is sprake van. Het besluit hield in het blokkeren van het account. 2) Is dat besluit uitsluitend gebaseerd op geautomatiseerde verwerking? Daarvan zei de rechtbank dat daar geen sprake van is, aangezien Uber voldoende heeft aangetoond dat er voorafgaand aan het besluit onderzoek is gedaan door medewerkers. 3) Heeft het besluit rechtsgevolgen voor de chauffeurs of treft het de chauffeurs anderszins in aanmerkelijke mate? Ook hier is geen sprake van. De rechtbank stelt dat het blokkeren van het account geen langdurig of blijvend effect heeft, aangezien de blokkade vrij makkelijk kan worden opgeheven. Wanneer een chauffeur contact opneemt met een werknemer van Uber en aan kan tonen dat geen sprake is van fraude wordt de blokkade opgeheven en kan de chauffeur direct weer aan de slag.

De rechtbank concludeert dat er geen sprake is van een geautomatiseerd besluit in de zin van de AVG en dat een beroep op het daarmee samenhangende recht op inzage in de informatie waarop dit besluit is gebaseerd ook niet zal slagen.

Conclusie

Uit voorgaande blijkt dat niet snel sprake is van een geautomatiseerd besluit met een ‘aanmerkelijk effect’. De eerste twee vereisten, namelijk dat sprake moet zijn van een besluit en dat dit besluit gebaseerd is op een geautomatiseerde verwerking zonder menselijke tussenkomst, zijn in principe vrij gesloten vereisten met weinig ruimte voor discussie. Een handeling kwalificeert al vrij snel als een besluit in de zin van de AVG en de vraag of er menselijke tussenkomst is geweest ten tijde van het nemen van het besluit, is feitelijk van aard. Zodra aangetoond kan worden dat er menselijke tussenkomst is geweest, kan al niet meer sprake zijn van geautomatiseerde besluitvorming.

Het laatste criterium, namelijk of een besluit rechtsgevolgen heeft, dan wel de betrokkene in aanmerkelijke mate treft, is daarentegen wel een open criterium waarin veel beoordelingsruimte is voor de rechter. Hoewel het blokkeren van een account, waardoor een chauffeur niet meer kan werken, in principe een chauffeur treft in die zin dat het economische gevolgen heeft voor de chauffeur, aangezien deze zijn werk niet kan uitvoeren, wordt voor de invulling van ‘aanmerkelijke mate’ vooral gekeken naar de vraag of dit besluit een langdurig en/of blijvend effect heeft. Aangezien de blokkade van het account vrij makkelijk opgeheven kon worden door contact op te nemen met Uber is de rechtbank van mening dat geen sprake is van een langdurig en/of blijvend effect. Hiermee strandt dan ook het beroep van de chauffeurs.

Vanuit het perspectief van de AVG werden de chauffeurs niet onderworpen aan geautomatiseerde besluitvorming en heeft Uber dus niet onrechtmatig gehandeld. Feit blijft echter wel dat chauffeurs van dit soort diensten aan meer surveillance van algoritmes worden onderworpen dan chauffeurs van een klassiek taxibedrijf. Aan de andere kant is het wel zo dat er bij een klassiek taxibedrijf meer contact is met een leidinggevende die het gedrag van de chauffeurs in de gaten kan houden. Ondanks dat de inzet van een algoritme als manager op de lange termijn voor de chauffeurs onwenselijke gevolgen kan hebben, vanwege de hoge mate van surveillance en hogere prestatiedruk, lijkt het erop dat platformen als Uber op dit moment geen andere uitweg hebben dan de inzet van een algoritme als manager.

Darinka Zarić

Darinka Zarić

Darinka Zarić is jurist bij The Privacy Factory. Nieuwe juridische vraagstukken die ontstaan in een gedigitaliseerde samenleving spreken haar enorm aan. Met name op het gebied van privacyrecht en de inzet van big data. Momenteel volgt zij aan de Vrije Universiteit Amsterdam de master Internet, intellectuele eigendom en ICT.

Recente publicaties

Privacy Weekly

Meld u aan voor Privacy Weekly en blijf op de hoogte van recente trends en ontwikkelingen rondom privacy.

Op zoek naar

Gratis AVG|Check

Volg ons op social media

Meld u aan voor Privacy Weekly

Aanmelden Privacy Weekly
Elke donderdag een privacy alert, blog of whitepaper in uw inbox!
cookie

Wij gebruiken alleen functionele en analytische cookies om u een optimale gebruikerservaring te bieden op onze website. Onze cookies verzamelen geen persoonsgegevens. Meer informatie.